پایگاه خبری فولاد ایران- برخلاف تصور رایج که تنشهای ژئوپلیتیکی باعث خروج سرمایه میشوند، دادهها و گزارشهای اخیر نشان میدهند که سرمایهگذاران آمریکایی و اروپایی در حال تغییر جهت سرمایهگذاریهای خود در خاورمیانه هستند، نه ترک منطقه.
در واقع سه روند اصلی مشاهده میشود:
1. انتقال سرمایه از پروژههای پرریسک به پروژههای زیرساختی و راهبردی
2. رشد شدید سرمایهگذاری در هوش مصنوعی، مراکز داده و اقتصاد دیجیتال
3. تمرکز بیشتر بر کشورهای باثباتتر خلیج فارس بهویژه امارات، عربستان و قطر
در عین حال سرمایهگذاران نسبت به ریسکهای مرتبط با تنگه هرمز، امنیت انرژی و زنجیره تأمین حساستر شدهاند.
۱. خاورمیانه همچنان مقصد مهم سرمایه جهانی است
در ماههای اخیر تنشهای منطقهای باعث نوسانات بازارها شده اما سرمایهگذاران بلندمدت هنوز خاورمیانه را یکی از مهمترین مناطق رشد جهان میدانند.
بهویژه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) به دلیل:
• ذخایر مالی عظیم
• برنامههای متنوعسازی اقتصادی
• پروژههای فناوری
• انرژی ارزان
جذابیت خود را حفظ کردهاند.
۲. بزرگترین موج سرمایهگذاری جدید: هوش مصنوعی و مراکز داده
مهمترین تغییر پس از ناآرامیهای اخیر، حرکت سرمایههای آمریکایی و اروپایی به سمت زیرساختهای AI است.
سرمایهگذاریهای آمریکا
شرکتهای فناوری آمریکا در حال تبدیل خلیج فارس به یکی از قطبهای جهانی هوش مصنوعی هستند.
نمونهها:
• مایکروسافت اعلام کرده مجموع سرمایهگذاری خود در امارات را تا حدود ۱۵ میلیارد دلار افزایش خواهد داد.
• آمازون بیش از ۵٫۳ میلیارد دلار برای توسعه منطقه ابری و مراکز داده در عربستان سرمایهگذاری میکند.
• شرکتهای آمریکایی در حال استفاده از امارات و عربستان بهعنوان هاب پردازش AI برای منطقه خاورمیانه، آفریقا و آسیای جنوبی هستند.
چرا خلیج فارس؟
• برق ارزان
• دسترسی به سرمایه دولتی
• زمین مناسب برای مراکز داده
• حمایت مستقیم دولتها از پروژههای AI
۳. اروپا نیز سرمایهگذاریهای فناوری و انرژی را افزایش داده است
سرمایهگذاران اروپایی پس از بحرانهای اخیر بیش از گذشته بر پروژههای دارای پشتوانه دولتی تمرکز کردهاند.
بخشهای مورد توجه:
• انرژیهای تجدیدپذیر
• هیدروژن سبز
• زیرساخت دیجیتال
• شبکههای انتقال داده
• مراکز داده
همزمان اتحادیه اروپا راهبرد مستقلی برای توسعه AI و زیرساختهای دیجیتال تدوین کرده است که بخشی از آن با همکاری کشورهای خاورمیانه اجرا میشود.
۴. رقابت جدید بر سر هاب هوش مصنوعی منطقه
یکی از مهمترین تحولات سال ۲۰۲۶ رقابت میان عربستان، امارات و قطر برای تبدیل شدن به مرکز AI منطقه است.
امارات
تمرکز بر:
• مراکز داده
• پردازش ابری
• همکاری با شرکتهای آمریکایی
عربستان
تمرکز بر:
• پروژههای Vision 2030
• جذب شرکتهای فناوری غربی
• سرمایهگذاری در GPU و زیرساختهای AI
قطر
تمرکز بر:
• فینتک
• خدمات دیجیتال
• سرمایهگذاری صندوقهای ثروت ملی
این رقابت باعث ورود سرمایههای جدید غربی به منطقه شده است.
۵. تغییر رفتار سرمایهگذاران پس از تنشهای منطقهای
ناآرامیهای اخیر موجب توقف کامل سرمایهگذاری نشده بلکه باعث تغییر معیارهای تصمیمگیری شده است.
سرمایهگذاران اکنون به موارد زیر توجه بیشتری دارند:
۶. پروژههای اتصال منطقهای در حال افزایش هستند
یکی از روندهای جدید، سرمایهگذاری در زیرساختهای ارتباطی است.
برای مثال یک کنسرسیوم عراقی-اماراتی پروژهای حدود ۷۰۰ میلیون دلاری برای ایجاد مسیر انتقال داده از امارات به ترکیه از طریق عراق را دنبال میکند. هدف این پروژه ایجاد مسیرهای جایگزین برای انتقال داده و پشتیبانی از اقتصاد AI است.
این پروژهها نشان میدهد سرمایهگذاران به دنبال کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی و افزایش تابآوری منطقه هستند.
۷. ریسکهایی که هنوز سرمایهگذاران را نگران میکند
مهمترین نگرانیها عبارتاند از:
• امنیت تنگه هرمز
• قیمت نفت
• حملات به زیرساختهای انرژی
• حملات سایبری
• امنیت مراکز داده
برخی حملات و اختلالات اخیر حتی توجه سرمایهگذاران فناوری را به امنیت فیزیکی مراکز داده در منطقه جلب کرده است.
جمعبندی
اگر بخواهیم رفتار سرمایهگذاران آمریکایی و اروپایی را در یک جمله توصیف کنیم:
سرمایه از خاورمیانه خارج نشده، بلکه از پروژههای سنتی به سمت زیرساختهای راهبردی شامل هوش مصنوعی، مراکز داده، انرژی پاک، لجستیک و اتصال دیجیتال منتقل شده است.
برای شرکتهای صنعتی و معدنی منطقه (از جمله فولاد، پتروشیمی و معدن)، این روند اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریهای جدید غربی به سمت پروژههایی میرود که مصرفکننده بزرگ انرژی، زیرساخت دیجیتال و مواد اولیه صنعتی هستند و میتوانند تقاضای جدیدی برای فولاد، مس، آلومینیوم و تجهیزات صنعتی ایجاد کنند.